خانه فروغ الملک (موزه هنر مشکین فام)

خانه فروغ الملک مربوط به اواخر دوران قاجار است و در بافت قدیمی شیراز، در محله سنگ سیاه و در پشت امامزاده بی بی دختران واقع شده است


عمارت فروغ الملك در سال 1310 (اواخر دوره قاجار و اوايل دوره پهلوي اول) توسط فروغ الملك قوامي (داماد قوام بزرگ) در زميني به مساحت 1020 متر مربع در محور سنگ سياه و در جوار بقعه بي بي دختران احداث گرديد.اين بنا جهت استفاده مسكوني ساخته شده و شامل پاسدارخانه،آشپزخانه ،‌اسطبل ، حمام و دو بابمنزل مسكوني (مهمان سراي فدك فعلي و خانه فروغ الملك )‌مي باشد كه خانه فروغ الملك در سه طبقه و شامل زیر زمین طبقه همکف و طبقه اول است که دارای دو بخش بیرونی و اندرونی با دو حیاط جداگانه، عمارت شاه نشین ، حوضخانه ، حمام ، آشپزخانه و … است . در دو قسمت شمال و جنوب دو اتاق پنج دری دارد . در ضلع شمال غربی سالن اصلی ساختمان به نام شاه نشین قرار دارد که دارای پنجره های گره کاری است . این شاه نشین به وسیله حوضخانه ای هشت ضلعی به قسمت اندرونی متصل میشود.هنر نقاشی روی سقفها یادآور هنر دوره زندیه است.

 

  • ساختار و تزيينات بنا

اسكلت و ساختار اصلي بنا در پي سنگ با ملات گچ ، ديوارها آجر با ملات گچ و خاك و در سقف تيرهاي چوبي با پوشش گل و خاك و كاه گل مي باشدتزيينات اين بنا شامل تزيينات آجري ، تزيينات كاشي كاري ، نقاشي هاي سقف و نقوش بر روي سنگ ها به صورت حجاري شده مي باشد.

مرمت اين بنا در سال 1379 توسط سازمان عمران و بهسازي شهري شروع شد كه شامل تعويض سقف ها ، مرمت كليه آجركاري هاي نما ، تعويض در و پنجره هاي چوبي ، كاشي كاري حوض ها و مرمت سقف حوض خانه مي باشد.از سال 1327 تا اواسط دهه 50 با نام دبستان فروغ الملک مورد مورد استفاده آموزش وپرورش قرار گرفته است . این بنا از سال 1381 پس از مرمت و بازسازی در اختیار آقای حسن مشکین فام قرار گرفت و کاربری آن به موزه هنر معاصر فارس تغییر یافت.

داخل اتاق‌های خانه، فضاهایی برای نمایش آثار هنری سه نسل از خانواده‌ی «مشکین فام» در نظر گرفته و در کنار این آثار، اثرهایی از دیگر هنرمندان فارس هم هست که برخی توسط صاحب اثر و بعضی توسط مجموعه‌داران به موزه هدیه شده‌اند.اشیاء موجود در موزه شامل صدها قطعه از هنری است که طی بیش از نیم قرن توسط ایشان تهیه و گردآوری شد و شامل دو بخش عمده آثار هنری خانواده مشکین فام و آثار هنرمندان معاصر فارس می باشد که بر حسب نوع اثرهنری و یا تکنیک و دوره آفرینش در قالب بخش هایی با آثار حجاری و نقش برجسته ، خوشنویسی ، نقاشی ، عکاسی ، هنرهای تجسمی و … تقسیم بندی گردید و به نمایش گذاشته شده است. موزۀ هنر مشکین فام اولین موزه خصوصی هنرهای تجسمی  در ایران می باشد.

این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۰۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

  • جغرافیای خانه فروغ الملک

خانه فروغ الملک مربوط به اواخر دوران قاجار است و در بافت قدیمی شیراز، در محله سنگ سیاه و در پشت امامزاده بی بی دختران واقع شده است.موزه‌ی هنر مشکین‌فام را خیلی از شیرازی‌ها هم ندیده‌اند! حتی خیلی از راننده تاکسی‌های شیراز هم نمی‌دانند که شیراز چنین موزه‌ای دارد. این بنا در نقشه‌های گردشگری شیراز فهرست شده و از ارگ کریمخانی تا این موزه تقریبا ده دقیقه پیاده راه است.

بنای موزه یک خانه قدیمی است ته یک کوچه‌ی بن‌بست در بافت تاریخی شیراز. خانه معروف است به خانه‌ی فروغ‌الملک (قوامی) و زمانی توسط «اسماعیل قوامی» به آموزش و پرورش شیراز هدیه شده است. کاشی سردر موزه هنوز هم عنوان «دبستان فروغ الملک» دارد. انگار از موزه شدن این دبستان سابق، چند سالی بیشتر نمی‌گذرد، چون پارچه‌نویسی سر در آن کهنه است ولی هنوز دوام دارد.

 

  • آثار هنرى موزه مشکین‌فام

اشیاى موجود در موزه شامل صدها قطعه اثر هنرى است که طى بیش از نیم قرن با تلاش و سرمایه خانواده مشکینفام با عشق و علاقه تهیه و گردآورى شده و شامل دو بخش عمده است :

  1.  آثار هنرى خانواده مشکینفام
  2. آثار هنرمندان معاصر فارس است. آثار موجود برحسب نوع اثر، تکنیک یا زمان خلق اثر در قالب بخشهاى مجزا تقسیم شده و در معرض نمایش قرار گرفته است.
  • بخش آثار حجارى و نقش برجسته

در این بخش کارهاى استاد حاج حبیب مشکینفام (۱۳۸۰ _ ۱۲۹۴) بر روى سنگ هاى مختلف از جمله مرمر قرار دارد که شامل نقوش گل، حیوان، متون اسلامى ازجمله آیات قرآن است که به دو شیوه «گود» و «برجسته» طراحى، خوشنویسى و کنده کارى شده است.

  • بخش خوشنویسى

این بخش شامل سه قسمت متفاوت اما به هم پیوسته است :

  1.  آثار خوشنویسى استاد حبیب مشکینفام.
  2.  آثار خوشنویسى محفل هنرى حاج حبیب مشکینفام.
  3.  آثار اساتید بزرگ خوشنویسى فارس و ایران.
  • بخش نقاشى

نقاشی هاى موزه هنر مشکینفام شامل مجموعه بسیار نفیس و متنوعى از آثار هنرمندان معاصر فارس است. در این بخش آثار ۳۰ هنرمند که معرف سه نسل از نقاشان معاصر فارس هستند، به نمایش درآمده است. این هنرمندان عبارتند از : حسام ابریشمى، بیژن بهادرى کشکولى، على اصغر تجویدى، خلیل توللى، قاسم حقیقى، بهرام خائف، بهنام خاوران، بهرام دبیرى، عباس دریسى، مهدى رضاییان، کاظم رضاییان، قاسم روزخوش، حسن زارع، غلامحسین صابر، علیرضا ظریف، علیرضا عطروش، احمد علامه دهر، سعید غلامى، جمشید کریمى، شهرام کریمى، محمدرضا کشاورزى، امید مشکسار، حسن مشکینفام، منوچهر معتبر، حسین میرزایى، مهرزاد نژند، حمیدرضا هیربد و غلام یونسى. آثار حجمى و مجسمه هاى هدایت الله یوسفى نیز در این بخش قرار دارند.

  • کتابخانه 

کتابخانه موزه شامل صدها جلد کتاب و مجله هاى تخصصى است. بریده جراید در زمینه فعالیت هاى هنرى، صدها کارت، بروشور، پوستر و کاتالوگ مربوط به رویدادهاى هنرى، آرشیو نوار، فیلم و سىدى شامل مصاحبه هایى با هنرمندان برجسته فارس و ایران، فیلم گزارش نمایشگاه ها و رویدادهاى هنرى، نشست ها و جلسات هنرى و ادبى، فیلم زندگى و آثار هنرمندان بزرگ جهان، موزه ها و مراکز مهم هنرى جهان.

  • دفتر مطالعات هنرهاى تجسمى 

شامل شناخت هرچه بیشتر هنرمندان و آثار هنرى گذشته و حال، تهیه گزارش، تهیه عکس، فیلم و نوار از هنرمندان و آثار آنها، تهیه جزوه و کاتالوگ براى استفاده علاقهمندان و هنرمندان، چاپ و انتشار آثار هنرمندان فارس به صورت کاتالوگ، کارت، بروشور، آلبوم و پوستر، ایجاد ارتباط با مراکز هنرى داخل و خارج از کشور.

  • اتاق قدیمى 

در این بخش فضاى یک اتاق قدیمى همراه با مبل ها، میز، بخارى، صندوقچه، ویترین، بشقاب هاى چینى قدیمى، جعبه هاى منبتکارى شده گلدان ها و…مربوط به خانواده مشکینفام.

  • فروشگاه 

در این بخش، تولیدات هنرى موزه شامل آثار هنرمندان فارس، از جمله تابلو، کتاب، آلبوم، نوار، کارت پستال، پوستر، آثار حجمى و سایر تألیفات به فروش مى رسد.

گردآورى چنین مجموعه نفیس و کمیابى طى بیش از پنجاه سال بیانگر چیزى جز عشق به یادگارها، شخصیت ها و آثار فرهنگى و هنرى این سرزمین نیست. مجموعه حاضر، از نظر تعدد و تنوع بخش هاى مربوط به یک دوره از تاریخ هنر معاصر بخشى از سرزمین ما، کم نظیر و حتى بى نظیر است. این موزه و محتویات آن بى شک مى تواند پایه و اساس یک موزه واقعى، کم نظیر و درخور براى شهر شیراز و استان فارس باشد. این یک سرمایه ملى است. آرشیو ماندگار و ارزشمند موزه مشکینفام براى نسل هاى آینده به ودیعه خواهد ماند.